Τεύχος 2020 10 321

ΑΦΙΕΡΩΜΑ I 222 πολεμικές γαλέρες και 56 γαλιότες και μερικά μικρότερα πλοία. Οι δύο στόλοι αντάμωσαν στις 7 Οκτωβρίου, οπότε και έλαβαν αμφότεροι παράταξη μάχης. Η ναυμαχία έληξε με συντριπτική νίκη των συμμαχικών πλοίων. Ο χριστιανικός στόλος με αρτιότερο οπλισμό και κα­ λύτερη τακτική νίκησε κατά κράτος τον αντίπαλό του, που ήταν σχεδόν αήττητος μέχρι τότε, με τις απώλειες να ανέρχονται σε μόλις 15 βυθισμένα πλοία και 8.000 άνδρες. Με τα λόγια του συγγραφέα του «Δον Κιχώτη», Μ ιγ κ έλ ν τε θερβάντες, που πήρε μέρος στη ναυμαχία: «Ήταν η πιο μεγαλόπρεπη στιγμή που γνώρισαν οι περασμένοι ή τούτοι οι σημερινοί καιροί, ή που θα δούνε οι μελλούμενοι». Οι απώλειες του οθωμανικού στόλου, αντίθετα, ήταν τερά­ στιες, καθώς μόλις 40 πλοία διέφυγαν την καταστροφή ή την αιχμαλωσία, ενώ οι ανθρώπινες απώλειες υπολογίστηκαν σε 30.000 νεκρούς. Παράλληλα, αιχμαλωτίστηκαν 15.000 άνδρες της οθωμανικής δύναμης, εκ των οποίων 1.500 ήταν'Ελληνες των ελλαδικών και μικρασιατικών παραλίων, που υπηρετούσαν στον οθωμανικό στόλο και απελευθερώθηκαν. Η καταστροφή του τουρκικού στόλου συμπληρώθηκε με μία νυκτερινή καται­ γίδα, η οποία έπληξε όσα τουρκικά πλοία είχαν διαφύγει στα ανοικτά, με αποτέλεσμα να σωθεί μόνο η αλγερινή ναυαρχίδα. Η νίκη αυτή των συμμάχων χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό στη Δύση. Μεγάλοι ζωγράφοι της εποχής, όπως ο Τιντορέτο, ο Τιτσιάνο και ο Βερονέζε, αποθανάτισαν με έργα τους σκηνές της ναυμαχίας, ενώ ο Ελ Γκρέκο φιλοτέχνησε το πορτρέτο του μεγάλου νικητή, Δον Χουάν της Αυστρίας. Οι Έλληνες στη ναυμαχία της Ναυπάκτου Βαρύς ήταν ο φόρος αίματος που πλήρωσε το ελληνικό στοιχείο, καθώς η παρουσία Ελλήνων ναυτικών, κωπηλατών και μαχητών στη ναυμαχία ήταν πολυάριθμη σε αμφότερους τους στόλους, όπου συμμετείχαν είτε ως εθελοντές είτε (πε­ ρισσότερο στην περίπτωση των Οθωμανών) ως αναγκαστικά στρατολογηθέντες. Η ελληνική συμμετοχή στον χριστιανικό στόλο ήταν αξιοση­ μείωτη, καθώς στα ενετικά πολεμικά περιλαμβάνονταν πολλά, τα οποία εξοπλίστηκαν και διοικούνταν από'Ελληνεςτης Βενε­ τίας. Επιπλέον, με το χριστιανικό στόλο αγωνίστηκαν τέσσερις γαλέρες από την Κέρκυρα (υπό τους Χριστόφορο Κοντοκάλη, Πέτρο Μπούα, Γεώ ργιο Κόκκινη, Στυλιανό Χαλικιόπουλο), καθώς και τέσσερα πολεμικά από τη Ζάκυνθο (Αντώνιος Κου- τούβαλης, Νικόλαος Μονδίνος, Δημήτριος Κομούτος, Μαρίνος Σιγούρος), ενώ μεγάλος ήταν και ο αριθμός των Κεφαλλονιτών αγωνιστών που επάνδρωσαν τα πλοία των Μιχάλη Βατσαμάνου και Αντώνη Τσιμάρα, αλλά και των εθελοντών από τα Κύθηρα κα ι τις Κυκλάδες. Η πολυπληθέστερη ελληνική συμμετοχή όμως, ήταν αυτή των Κρητικών, αφού υπολογίζεται ότι στρα- τολογήθηκανγύρω στους 7.000 οπλίτες διαφόρων ειδικοτήτων και 9.000 κωπηλάτες, οι οποίοι επάνδρωσαν δεκατρείς γαλέ- ρες με διοικητές Κρήτες Βενετικής και ελληνικής καταγωγής, με καπεταναίους τους αδερφούς Μελισσηνούς, τον Γεώργιο Θεοτοκόπουλο-Γκρέκο, τον Αντρέα Κολέγγα, τον Φραγκίσκο Βονβήκου, τον Γιώργο Καλλέργη, τον Δανιήλ Καλαφάτη, τον Στέλιο Καλίπολο, τον Πάνδοξο Πολύδωρο, τον Γιακουμή Τσάμη, τον Αντρέα Καλλέργη, τον Λουϊζο Κύπριο, τον Λεωνίδα Γιώ ­ τα, τον Άγγελο Γιαννή και τον Στέλιο Κουδουλάκη. Συνολικό, στους καταλόγους πλοίων της Lega Santa αναφέρονται 26 πολεμικές γαλέρες, που ναυπηγήθηκαν με ελληνικά χρήματα και από ελληνικά χέρια και που επανδρώθηκαν με τουλάχιστον 13.000'Ελληνες. Αντίστοιχα, υπολογίζεται ότι 15.000 άνδρες του οθωμανι­ κού στόλου ήταν'Ελληνες, υπήκοοι της αυτοκρατορίας, Βίαια στρατολογημένοι. Ως εκ τούτου, με βάση τη σύνθεση των πλη­ ρωμάτων και των δύο πλευρών, οι ιστορικοί υπολογίζουν ότι το 30 με 40% των νεκρών της ναυμαχίας πρέπει να ήταν'Ελληνες. Η σημασία της ναυμαχίας για τον ελληνισμό Η συντριβή των Οθωμανών μπορεί να ανέκοψε την επε­ κτατική πολιτική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς την Ευρώπη, δεν έφερε όμως τα επιθυμητά αποτελέσματα για τα χριστιανικά κράτη της Δύσης. Ο διακαής τους πόθος για την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης δεν πραγματοποιήθηκε, εξαιτίας των μεταξύ τους ανταγωνισμών, που επέτρεψε έτσι, στον σουλτάνο να διατηρήσει την κυριαρχία του στη Μεσόγειο για πολύ καιρό ακόμη. Η καταστροφή του οθω μα νικού στόλου, παρόλα αυτά, αναπτέρωσε το ηθικό των υπόδουλων λαών της Βαλκανικής καθώς κατέρριψε την έω ς τότε επικρατούσα αντίληψη ότι οι Οθωμανοί ήταν αήττητοι και αποτέλεσε έτσι την αφετηρία μιας σειράς επαναστατικών και συνωμοτικώ ν ενεργειών εναντί­ ον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οι κινήσεις αυτές έγιναν με την ελπίδα της βοήθειας, που υπόσχονταν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις της Ιερός Συμμαχίας (Sacra Liga). Η βοήθεια αυτή όμως, στην πραγματικότητα δεν ήρθε ποτέ ή ήταν πενιχρή με ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2020 I Α ΣΤΥΝΟΜ ΙΚΗ ΑΝΑ ΣΚΟΠΗ ΣΗ I 3 7