Τεύχος 2019 04 312

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ I I---------------------------------- ληλα, τα ατομικά χαρακτηριστικά, που φαίνεται πως αυξά­ νουν την πιθανότητα να αναπτυχθεί το σύνδρομο, περιλαμ­ βάνουν τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες από την επαγγελμα­ τική ζωή, την τελειομανία, τα χαμηλά επίπεδα ικανοποίησης από την προσωπική ζωή και την υιοθέτηση παθητικών στρα­ τηγικών αντιμετώπισης των δυσκολιών (Maslach, Schaufeli. & Leiter, 2001. Mostert & Joubert. 2005). To σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης εκδηλώνεται με ποικίλα συμπτώματα σε σωματικό, συναισθηματικό και συ- μπεριφορικό επίπεδο. Ορισμένα συμπτώματα που χαρακτηρί­ ζουν την επαγγελματική εξουθένωση είναι η απώλεια των θε­ τικών συναισθημάτων προς τους εξυπηρετούμενους, ο θυμός, το αίσθημα αποτυχίας και η χαμηλή αυτοπεποίθηση, ο κυνι­ σμός και η καχυποψία, η στερεοτυπική εξυπηρέτηση, η δυσκολία προσέλευσης στον εργασιακό χώρο, οι συχνές απουσίες από την εργασία, η υπερβολι­ κή χρήση αλκοόλ, καφεΐνης, καπνού ή άλλων ουσιών ως μέσου ανακούφισης, καθώς και οι σωματικές ενοχλήσεις όπως το αίσθημα κόπωσης και εξάντλησης, οι γαστρεντερικές διαταραχές, οι πονοκέφαλοι και η αϋπνία. Σε κάθε περίπτωση, η ανάπτυξη του συνδρόμου συνδέεται με μια σειρά από αρνητικές συνέ­ πειες για τον εργαζόμενο και τους οικείους του, καθώς τα προβλήματα μεταφέρονται στην οικογέ- νειά του, αλλά και για τους χρήστες των υπηρεσιών εξαι- τίας της χαμηλότερης ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών (Mostert & Joubert. 2005). Γίνεται αντιληπτό ότι η πρόληψη και η αντιμετώπιση του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης είναι σημαντικό να πραγματοποιούνται τόσο σε ατομικό, όσο και σε διοικητι- κό-οργανωτικό επίπεδο. Σε διοικητικό-οργανωτικό επίπεδο, έχει βρεθεί ότι η ποιότητα του υλικοτεχνικού εξοπλισμού, η κατάλληλη εκπαίδευση, το επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, η εποπτεία του προσωπικού και η παροχή τακτικής ανατροφο­ δότησης είναι ορισμένοι παράγοντες που μειώνουν το εργα­ σιακό στρες και την επαγγελματική εξουθένωση (Mostert & Joubert, 2005. Schaufeli & Baker, 2004). Σε ατομικό επίπε­ δο. η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η αναζήτη­ ση κατάλληλης υποστήριξης είναι πολύ σημαντικά βήματα. Η συναισθηματική νοημοσύνη και η ψυχική ανθεκτι- κότητα αποτελούν δύο έννοιες που έχουν συνδεθεί με την πρόληψη της επαγγελματικής εξουθένωσης (Inzunza, 2015. Miller, 2008). Η συναισθηματική νοημοσύνη αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει, να κατανοεί και να ρυθ­ μίζει τις συναισθηματικές αντιδράσεις του εαυτού του. να κα­ τανοεί τα συναισθήματα των άλλων και να μπορεί να χρησι­ μοποιεί τις πληροφορίες που απορρέουν από αυτά (Mayer, Salovey. & Caruso, 2000). Οι εργαζόμενοι με χαμηλή συναι­ σθηματική νοημοσύνη έχει βρεθεί πως παρουσιάζουν μεγα­ λύτερη επαγγελματική εξουθένωση, περισσότερα συ­ μπτώματα σωματικής και ψυχικής νόσου, σε σχέση με τους εργαζόμενους με υψηλή συναισθηματι­ κή νοημοσύνη (Gents, Derksen, Verbruggen, & Katzko. 2005. Nikolaou & Tsaousis, 2002). Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι με υψη­ λά επίπεδα συναισθηματικής νοημοσύνης πα­ ρουσιάζουν καλύτερα επίπεδα διαχείρισης του άγχους και αναπτύσσουν σε μικρότερο ποσοστό το σύνδρομο επαγγελματικής εξου­ θένωσης (Nikolaou & Tsaousis, 2002). Η έννοια της ψυχικής ανθεκτικότητας αναφέ- ρεται στη διαδικασία της ομαλής προσαρμογής ενός ατόμου στις τραυματικές εμπειρίες και γενικότερα στις αντι­ ξοότητες, τις απειλές και τα τραυματικά γεγονότα που αντιμε­ τωπίζει στη διάρκεια της ζωής του (American Psychological Association, 2016. Horn, Charney. & Feder, 2016). Η ενίσχυ­ ση της ψυχικής ανθεκτικότητας έχει συνδεθεί με τη μείω­ ση του άγχους και την καλύτερη σωματική και ψυχική υγεία των ατόμων σε ποικίλα εργασιακά πλαίσια (για επισκόπη­ ση, βλ. Robertson, Cooper, Sarkar, & Curran, 2015). ανάμεσά τους και οι αστυνομικοί (Andersen, et a l„ 2015. Manzella & Papazoglou, 2014 Shochet, et a l„ 2011). Συνεπώς, η εφαρμο­ γή κατάλληλων ψυχοεκπαιδευτικών προγραμμάτων, με σκο- I» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ - ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2019 ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ