Τεύχος 2018 10 310

I ΕΡΕΥΝΑ Μελέτη Περιπτώσεων Διαφορετικές κατηγορίες ΝΨΟ διακινούνται σε διάφορες χώρες με το μεγαλύτερο αριθμός ΝΨΟ να διακινείται στην Ευ­ ρώπη (Φιλανδία. Γερμανία. Ουγγαρία. Ρωσία, Σουηδία. Τουρ­ κία, Ηνωμένο Βασίλειο και Βόρεια Ιρλανδία) και στη Βόρεια Αμερική (Καναδάς και ΗΠΑ)[3]. Διεθνής προσπάθεια για τον έλεγχο της διακίνησης παρέχεται από το γραφείο των Ηνωμέ­ νων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα με το σύστημα έγκαιρου συναγερμού (UNODC Early Warning Advisory). To σύστημα αυτό συγκεντρώνει πληροφορίες για την εμφάνιση ΝΨΟ από 101 χώρες και περιοχές. Προσφέρει πολλά χρήσι­ μα εργαλεία, όπως πληροφορίες για ότι νέο εμφανίζεται στο χώρο, μέτρα που λαμβάνονται από διάφορες χώρες, εγχειρί­ δια για εργαστήρια ελέγχου ναρκωτικών ουσιών καθώς και τεχνικές πληροφορίες131. Ευρώπη Η Ευρώπη είναι η περιοχή στην οποία έχει καταγραφεί ο μεγαλύτερος αριθμός ΝΨΟ, ενώ η χρήση είναι πιο διαδεδο­ μένη μεταξύ νέων ατόμων περίπου είκοσι ετών1·31. Οι ουσίες που αποτελούντο μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία στην Ευ­ ρώπη είναι τα συνθετικά κανναβινοειδή, οι συνθετικές καθι- νόνες και τα νέα συνθετικά οπιοειδή. Τα νέα συνθετικά οπιο- ειδή παρότι βρίσκονται σε σχετικά χαμηλό αριθμό στην αγορά της Ευρώπης, αποτελούν σημαντικό κίνδυνο λόγω της πολύ μεγάλης τους δραστικότηταςπ21. Από την άλλη η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) είναι η μοναδική περιφέρεια διεθνώς που δια­ θέτει σύστημα ελέγχου της εμφάνισης ΝΨΟ. Το σύστημα αυτό λέγεται Ευρωπαϊκό Σύστημα Έγκαιρου Συναγερμού της Ευ­ ρωπαϊκής Ένωσης (European Early Warning System of the European Union) και αποτελεί δομή για την καταγραφή νέων ουσιών και παρέχει μηχανισμούς για ανάλυση επικινδυνότη- τας και μέτρα πρόληψης171. Εντός της Ε.Ε. υπάρχουν τρεις ομάδες νομικών πλαισίων που εφαρμόζονται στην περίπτωση των ΝΨΟ1'1: (α) νόμοι για την ασφάλεια των καταναλωτών και την προστασία της υγεί­ ας ή νόμοι για τη διακίνηση των φαρμάκων, (β) ήδη υπάρχο­ ντες νόμοι περί ναρκωτικών, οι οποίοι έχουν τροποποιηθεί (εισάγοντας ομαδικούς ορισμούς ΝΨΟ). και (γ) καινοτόμοι νέοι νόμοι, οι οποίοι έχουν τεθεί σε ισχύ για τον έλεγχο των ΝΨΟ. Αξιοσημείωτη είναι η προσπάθεια του Ηνωμένου Βα­ σιλείου για τον έλεγχο της διακίνησης των ΝΨΟ. Το 2016 σε μια προσπάθεια να περιοριστεί το σημαντικό αυτό πρόβλημα (κυρίως μεταξύ φυλακισμένων), έθεσε σε εφαρμογή συγκε­ κριμένο νόμο για τις ΝΨΟ. το νόμο περί ψυχοτρόπων ουσιών (Psychoactive Substances Act, PSA). Σύμφωνα με το νόμο αυτό αποτελεί αδίκημα η παραγωγή και διακίνηση των ΝΨΟ, ενώ η προσωπική κατοχή (εκτός και αν κάποιος είναι υπό κράτηση) δεν είναι παράνομη1’31. Παρόμοια νομοθεσία (με κά­ ποιες διαφοροποιήσεις) ισχύει στην Ιρλανδία, στην Πολωνία και στη Ρουμανία13·141.0 νόμος αυτός έχει υποστεί έντονη κρι­ τική καθώς απαγορεύει τη διακίνηση όλων των ψυχοτρόπων ουσιών, με λίγες μόνο εξαιρέσεις όπως τον καπνό (τσιγάρα) και τα αλκοολούχα ποτά1’41. Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ) Στις ΗΠΑ κυριαρχεί η αγορά των οπιοειδών. Η αγορά αυτή αποτελεί ένα συνδυασμό των διεθνώς ποινικοποιημένων ναρ­ κωτικών ουσιών (κυρίως της ηρωίνης), φαρμάκων και συνθε­ τικών οπιοειδών. Από τα συνθετικά οπιοειδή, προκλήσεις έχει επιφέρει η αυξημένη διακίνηση και χρήση της φεντανύλης και των αναλογών της1’1. Η φεντανύλη είναι ένα νόμιμο φάρμακο που χρησιμοποιείται χάρη στις αναλγητικές της ιδιότητες. Από το 2014 η φεντανύλη, νέα ανάλογα της φεντανύλης και άλλα συνθετικά οπιοειδή έχουν κατακλίσει την αγορά ναρκωτικών. Παράγονται παράνομα, δεν έχουν εγκριθεί για φαρμακευτική χρήση και έχουν προκαλέσει μεγάλο αριθμό σοβαρών επι­ πτώσεων στην ανθρώπινη υγεία, εθισμό και θάνατο. Οι θάνα­ τοι από τα συνθετικά οπιοειδή (κυρίως τη φεντανύλη και τα ανάλογά της) έχουν διπλασιαστεί από το 2015 στο 2016, ενώ έχουν αυξηθεί από 3000 σε 20000 μέσα σε τρία χρόνια1’51. Για να αντιληφθεί κανείς το πρόβλημα πρέπει να αναλογιστεί τη δραστικότητα αυτών των ουσιών. Η φεντανύλη είναι το πιο δραστικό οπιοειδές που χρησιμοποιείται στον άνθρωπο, έχο­ ντας 100 φορές τη δραστικότητα της μορφίνης, ενώ η καρφε- ντανύλη (ανάλογο της φεντανύλης) μπορεί να είναι και 10000 φορές πιο δραστική από τη μορφίνη1’1. Ως απάντηση κυρίως στη διάδοση της χρήσης της φ ε­ ντανύλης, το 1986 τέθηκε σε ισχύ συγκεκριμένος νόμος που ονομάστηκε Controlled Substances Analogue Enforcement Act, για να συμπεριλάβει ουσίες που δεν κατονομάζονταν στο γενικό νόμο περί ναρκωτικών, όπως οι ΝΨΟ171. Δυστυχώς στις ΗΠΑ τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την καταπολέμηση του φαινομένου αυτού, όχι μόνο δεν έχουν κατορθώσει να ελέγ­ ξουν την αγορά των ΝΨΟ, αλλά η αγορά αναπτύχτηκε τόσο πολύ που έχει οδηγήσει σε κρίση από θανάτους λόγω υπερ­ βολικής δόσης1’1. Επιπλέον η εκτόξευση του αριθμού των θα­ νάτων και των εθισμένων έχει οδηγήσει σε εξάντληση των ανθρώπινων και οικονομικών πόρων και έχει καταγραφεί αυξημένη ανάγκη πλέον για αστυνόμευση και περίθαλψη1’51. Προτάσεις / Συμπεράσματα Για την καταπολέμηση της διακίνησης των ΝΨΟ πολιτικοί, αστυνομικές αρχές, δικαστικές αρχές, επαγγελματίες υγείας και επιστήμονες πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να δουλέψουν μαζί για την δημιουργία αμοιβαίας σχέσης ανταλ­ λαγής πληροφοριών, με στόχο την εφαρμογή ολιστικής πολι­ τικής. Για την εφαρμογή μιας τέτοιας προσέγγισης αναγκαία θεωρούνται τα παρακάτω βήματα: (α) πολιτική βούληση για μεταρρυθμίσεις στην πολιτική καταπολέμησης των ναρκωτι- 4 8 I ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ I ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2018