ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΩΡΕΣ Γιατί το λέμε έτσι; «Αυτός δείχνει δόντι» ■ «Τα τσιγγρίσαμε» Στους Βυζαντινούς χρόνους, εκείνος που θύμωνε και νεύριαζε, έδειχνε απειλητικά τα δόντια του, ανοίγοντας τα χείλια του. Αυτό οι πρόγονοί μας το έλεγαν αποτιγρώ- νω, δηλαδή, δείχνω όπως η τίγρη τα δόντια μου, απειλώντας έτσι αυτόν που με ερέθισε, ότι θα τον ξεσκίσω. Αυτόν τον τρόπο τον χρησιμοποιούν ακόμα και σήμερα πολλοί άνθρωποι. Τώρα στην Ικαρία και στη Νάξο, τσιγρώνω δηλαδή τιγρώ- νω, θα πει δείχνω τα δόντια μου, και στη Ρόδο, σκυθρωπιάζω, μορφάζω. Έτσι έχουμε τη φράση: «αυτός δείχνει δόντι». Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε το ξεκίνημα της σημερινής φράσης: «τα τσιγγρίσαμε» (και όχι τα τσουγ- γρίσαμε), που θα πει τα τιγρίσαμε! Δηλαδή, τσακωθήκαμε και κατά τη διάρκεια του τσακωμού μας δείχναμε, σαν την τίγρη όταν θυμώνει, τα δόντια μας, διακόψαμε έτσι τις σχέσεις μας. ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ 1. Σιδερένιο δοκάρι πάνω στο οποίο στερεώνονται οι σιδηροτροχιές. 2. Νυκτόβιο αρπακτικό πτηνό - Ελβετός συγγραφέας (1868 - 1931). 3. Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου - Νηστικά. 4. Διακοσμητικό φυτό - Βελγική βιομηχανική πόλη. 5. Όμοια ρινικά σύμφωνα - Διάσημη Ρουμάνα γεροντολόγος. 6. Χαρτοπαιχτικός όρος - Ανακριτικό τμήμα της Τροχαίας (αρχικά). 7. Μάρκα ξυριστικών λεπίδων. 8. Μόνιμο.... χρέος - Καρβουνόσκονη. 9. Μέσα σ' αυτά... ο δραστήριος - Αρχή μιας προσευχής. 10. Αντρικό ένδυμα. 11. Ομηρικό.... όνειρο - Γαλλικές οι... εκδόσεις του. ΚΑΘΕΤΑ 1. Ιστορική περιοχή της Λάρισας. 2. Δυσάρεστη μυρωδιά από κρέας που καίγεται - Ένας.... Ντε- λόν. 3. Κόστα... : χώρα της Κεντρικής Αμερικής - οι καλικάντζαροι. 4. Ομόηχα φωνήεντα - Ποικιλία βερίκοκου - Αρχή... τράκας. 5. Γερμανικός οίκος οπτικών - Αποτέλεσμα.... ξυλοδαρμού (μτφ·). 6. Παράτολμη και επικίνδυνη ενέργεια (μτφ.) - Πυγμαίοι των βαλτωδών περιοχών του Κογκό. 7. Ιταλούς.... ψυχαγωγεί - Δε φαίνεται αυτός. 8. Παλιά, ευρωπαϊκή συμμαχία - Κίνηση της άρσης βαρών. 9. Εταιρεία αυτοκινήτων - Εκεί προσάραξε βιβλική κιβωτός. Πηγή: istavrolexo.gr Πηγή: «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις» του Τάκη Να- τσούλη, εκδόσεις Σμυρνιωτάκη Η γλώσσα μας πρώτος - πρωτύτερος - πρώτιστος Το επίθ. πρώτος ως τακτικό αριθμητικό επίθετο (ένα - πρώτος, δύο - δεύτερος, τρία - τρίτος κ.λπ.) ανήκει κατεξοχήν στα «ταξινομικά επίθετα», εκείνα δηλ. που κανονικά δεν επιδέχονται διαβάθμιση της σημασίας τους με τη μορφή παραθετικών (πβ. επίθ. όπως γυάλινος, κίτρινος, απόλυτος κ.ά.). Εντούτοις, με τη χρονική σημ. του πρώτος σχηματίστηκε συγκριτικός τ. πρωτύτερος (κατά τα παραθετικά των επιθ. σε -υς: βαθύς - βαθύτερος και πρώτος - πρωτύτερος όπως και καλός - καλύτερος) με επίρρ. πρωτύτερα. Επίσης, με χρονική και εμφατική μαζί σημ. σχηματίστηκε και τύπος υπερθετικού πρώτιστος (κατά τα υπερθετικά σε -ιστός, μέγιστος, άριστος, κάλλιστος, τάχιστος, αίσχι- στος κ.ά.), από όπου και το επίρρ. πρώτιστα. Ας σημειωθεί ότι κατά τα πολλά επιρρήματα σε -ίστως, κανονικά από επίθ. σε -ιστός (ευχάριστος - ευχαρίστως, καλόπιστος - καλοπίστως, αόριστος - αορίστως κ.τ.ό.), σχηματίστηκε και επιρρηματικός τ. σε -ίστως, ο τ. πρωτίστως αντί του κανονικού πρώτιστα. Πηγή: Λεξικό της Ν. Ελληνικής Γλώσσας, του Καθηγητή Γλωσσολογίας Γ. Μπαμπινιώτη. 118
RkJQdWJsaXNoZXIy NDIzNzk3