ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ Προσεγγίζοντας τη διαίσθηση στο περιβάλλον της Αστυνόμευσης Αστυνόμος Β' Κώστας Μ. Βέης Υποδιευθυντής Αστυνομικής Ακαδημίας Κύπρου. Μεταπτυχιακό Δίπλωμα (MSc) Ψυχολογίας του City University of New York-Baruch College. Μεταπτυχιακό δίπλωμα Διεύθυνσης & Δημόσιας Διοίκησης του Μεσογειακού Ινστιτούτου Διεύθυνσης (Mediterranean Institute of Management) Χάρις Σ. Καραγεώργου (BSc) Ψυχολογίας - Τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Κλινικής Ψυχικής Υγείας της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τον ερευνητικό χώρο, οι έννοιες της διαίσθη σης και του ενστίκτου απασχολούν το επιστημονικό ενδιαφέρον. Ενώ αυτές οι έννοιες σχετίζονται για αρκετούς με μυστηριώδη αίσθηση εσωτερικής σοφίας, η επιστήμη επιδιώκει να διερευνήσει τους εμπεριστατωμένους μηχανισμούς πίσω από αυτές τις ασυνείδητες διαδικασίες. Στο περιβάλλον της αστυνομίας, η διαίσθηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Οι αστυνομικοί, αντιμέτωποι με πολύπλοκες υποθέσεις και καταστάσεις, βασίζονται σε ένα μοναδικό συνονθύλευμα εμπειρίας, εκπαίδευσης και διαίσθησης για να διαχειρίζονται την παραβατικότητα και τις εγκληματικές ενέργειες. Αυτό το δοκίμιο εξετάζει τον ρόλο και τη συμβολή της διαίσθησης στην αστυνόμευση, καθώς και τρόπους ανάπτυξης της. Η διαίσθηση ορίζεται ως η ικανότητα να κατανοούμε κάτι χωρίς συνειδητή σκέψη. Αυτή η διαδικασία εμφανίζεται συχνά ως γρήγορη και αυτόματη αξιολόγηση μιας κατάστασης, οδηγώντας σε αποφάσεις που έχουμε την αίσθηση πως είναι σωστές, ακόμη και χωρίς σαφή αποδεικτικά-εμπειρικά στοιχεία. Στην αστυνομία, η διαίσθηση περιγράφεται συχνά ως «αστυνομικό ένστικτο» αποτελώντας στην πραγματικότητα ένα συνδυασμό εμπειρίας, εκπαίδευσης και ευαισθησίας σε περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Σε επιστημονικό επίπεδο, η διαίσθηση εξετάζεται κυρίως μέσα από τη γνωστική ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη. Αντί να είναι μυστηριώδης και αγνώστου προέλευσης, η διαίσθηση βασίζεται στη λειτουργία του εγκεφάλου και των νευρικών δικτύων. Οι νευροεπιστημονικές μελέτες αποκαλύπτουν τη βιολογική βάση της διαίσθησης, υποδεικνύοντας ότι συνδέεται με τη δραστηριότητα συγκεκριμένων περιοχών, όπως για παράδειγμα της αμυγδαλής. Επίσης η σχέση της διαισθητικής αντίληψης με τις διεργασίες και τους μηχανισμούς ασυνείδη- ης μάθησης αναδεικνύει ότι η διαίσθηση είναι αποτέλεσμα της ικανότητας του εγκεφάλου να εξάγει πληροφορίες από το περιβάλλον χωρίς συνειδητή αντίληψη. Τα ερευνητικά δεδομένα αναδεικνύουν τη σύνθετη φύση της διαίσθησης, ενός φαινομένου που συνδιαμορφώνει τη σκέψη και τη δράση, ιδίως σε απαιτητικά περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου, όπως η αστυνόμευση. Ο ρόλος της διαίσθησης στην αστυνόμευση Η αστυνομική διαίσθηση, αναπτύσσεται με βάση την εκτεταμένη εμπειρία των αστυνομικών κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας τους2. Η αντιμετώπιση διάφορων καταστάσεων, από συνηθισμένους ελέγχους τροχαίας, έως ανακρίσεις και διερεύ- νηση σοβαρών εγκλημάτων, συνεισφέρει στην ανάπτυξη της ικανότητας αναγνώρισης λεπτών ενδείξεων και αποκλίσεων από το σύνηθες-κανονικό. Αυτή η εμπειρική γνώση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της διαισθητικής ή/και ενστικτώδους λήψης αποφάσεων. Η εκπαίδευση διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη διαμόρφωση της αστυνομικής διαίσθησης2. Η ανάπτυξη παρατηρητικών δεξιοτήτων, επίγνωσης των καταστάσεων και ικανότητας λήψης γρήγορων, αλλά ενημερωμένων αποφάσεων, υποβοηθείται από την έκθεση σε σενάρια προσομοίωσής και τις μελέτες πραγματικών περιπτώσεων-υποθέσεων. Μέσω των προανα- φερθέντων, οι αστυνομικοί μαθαίνουν να εμπιστεύονται, είτε να είναι δύσπιστοι προς την διαίσθησή τους, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της στιγμής. Η διαισθητική κρίση στην αστυνομία εκδηλώνεται ως έντονη αίσθηση αναγνώρισης προτύπων. Οι έμπειροι αστυνομικοί αναγνωρίζουν συχνά τα μη εμφανή συμπεριφορικά μοτίβα 64
RkJQdWJsaXNoZXIy NDIzNzk3