Τεύχος 2018 10 310

ΙΣΤΟΡΙΚΟ I Περψένοντας το τελεσίγραφο Στις 30 Σεπτεμβρίου 1939 έληγε το ελληνο-ιταλικό Σύμφωνο Φιλίας του 1928.0 Μεταξάς προτίμησε να αφήσει την προθεσμία να περάσει, δυσπιστώντας έντονα έναντι των ιταλικών προθέσεων και έχοντας ήδη βολιδοσκοπήσει σχετικά το Λονδίνο. Έτσι, από την 1" Οκτωβρίου 1939, Ελλάδα και Ιταλία δε δεσμεύονταν πλέον από συμβατικές υποχρεώσεις. Στις 22 Μαίου του 1939 Ιταλία και Γερμανία είχαν υπογράψει το «Χαλύβδινο Σύμφωνο», με το οποίο ο Μουσολίνι βγήκε εξαιρετικά ενισχυμένος πολιτικά και ηθικά. Από το Μάρτιο του 1940. η ελληνική διπλωματία στην Αλβανία είχε παρατηρήσει έντονη κινητικότητα κοντά στα ελληνικά σύ­ νορα. Τους καλοκαιρινούς μήνες παρατηρήθηκε ένα κρεσέντο ιταλικών προκλήσεων κατά της Ελλάδας, απειλές κατά των Ελ­ λήνων διπλωματών, επιδόσεις διακοινώσεων διαμαρτυρίας για το ζήτημα της «καταπίεσης» των Τσάμπδων από την Ελλάδα και επιθέσεις ιταλικών αεροπλάνων κατά ελληνικών πλοίων. Στις 10 Ιουνίου ο Μουσολίνι ανακοίνωσε από το εξώστη του palazzo Venezia ενώπιον ενθουσιώδους πλήθους την είσοδο της Ιταλίας στον πόλεμο κατά της Γαλλίας και της Βρεττανίας. Οπόλεμος που είχε ξεκινήσει δέκα μήνες πριν, είχε φτάσει και στη Μεσόγειο. Στην ίδια ανακοίνωση ο Duce έκρινε σκόπιμο να καθησυχάσει την Ελβετία, τη Γιουγκοσλαβία, την Ελλάδα, την Τουρκία. τηνΤυ- νισία και την Αίγυπτο ότι δε σκόπευε να τις συμπαρασύρει στη σύρραξη αυτή: «από αυτές και μόνο εξαρτάται όπως ταλόγιαμου πραγματοποιηθούν ή όχι» έλεγε. Την επόμενη μέρα ο Μεταξάς ξεκαθάρισε στον Ιταλό πρέσβη Εμμανουέλε Γκράτσι ότι η Ελλάδα θα τηρούσε έναντι της εμπόλεμης Ιταλίας απόλυτη ουδετερότητα εφόσον ο πόλεμος δε μεταφερόταν στα Βαλκάνια. Η εγκατά­ λειψη της ρητορικής του μη-εμπόλεμου προκάλεσε ανησυχία στην Ελλάδα που ένοιωθε ότι ο πόλεμος πλησίαζε. Στο μεταξύ η τραγελαφική αποτυχία του ιταλικού στρατού στο μέτωπο των Άλπεων και η άρνηση του Χίτλερ να μεταχειριστεί τον Μουσολίνι ως ισότιμο διαπραγματευτή στη διανομή της λείας της Γαλλίας οδήγησαν τον τελευταίο σε έκρηξη θυμού. Στις 18 Ιουνίου ο Χίτ­ λερ του ξεκαθάρισε ότι ήταν στα σχέδιά του να συνθηκολογήσει με τη Βρεττανία και να μεταχειριστεί ήπια τη Γαλλία. 0 πόλεμος είχε ήδη τελειώσει και ο Χίτλερ ήταν ο μοναδικός νικητής. Ο Μουσολίνι κινδύνευε να γίνει περίγελος της ιστορίας. Χρειαζόταν μία γρήγορη και σίγουρη νίκη, που θα ανόρθωνε το πληγωμέ­ νο του γόητρο. Από τα τέλη Ιουνίου η ψυχολογική πίεση και οι προκλήσεις προς την Ελλάδα επαναλαμβάνονταν με μεγαλύτερη σφοδρότητα. Μουσολίνι και Τσιάνο παραπονούνταν στον Χίτλερ ότι δέχονταν επιθέσεις από τους Άγγλους που εφορμούσαν από την Ελλάδα, ενώ ο Τσέζαρε Ντε Βέκκι, διοικητής της Δωδεκα- νήσου και σύντροφος του Μουσολίνι από την «πορεία προς τη Ρώμη», υπέβαλε διαρκώς ψευδείς αναφορές ότι το Αιγαίο έβριθε από βρετανικά πλοία. Στις 15Αυγούστου το καταδρομικό «Έλλη» τορπιλίζεται από ιταλικό υποβρύχιο στο λιμάνι της Τήνου, που βρισκόταν για τους εορτασμούς της Μεγαλόχαρης. Αποτέλεσε το έσχατο όριο της υποκρισίας και των προκλήσεων της φασιστικής ηγεσίας της Ιταλίας. Ο πρέσβης Εμμανουέλε Γκράτσι μετά τον πόλεμο έγραψε: «ο τορπιλισμός της «Έλλης» πέτυχε ότι δεν πέ­ τυχε όλη η εκστρατεία απειλών και ύβρεων του ιταλικού τύπου, δηλαδή την ομόνοια και την ομοψυχία όλων των τάσεων. Κάθε αντιπολιτευτικό πνεύμα ή κίνηση κατά του Μεταξά εξαφανίστη­ καν πλήρως. Τα στοιχεία που έκλειναν υπέρ του άξονα πείστη­ καν ότι ο εχθρός ήταν ένας: η «Ιταλία». ΟΧίτλερ προσπάθησε να ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2018 I ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ I 41